Қостанай әлеуметтік-техникалық колледжінде «Абай болыңыз – интернет-алаяқтар!» тақырыбында сынып сағаттары өткізілді. Іс-шараның мақсаты – студенттердің желідегі алаяқтыққа байланысты тәуекелдер туралы хабардарлығын арттыру болды.
Қазіргі әлемді интернетсіз елестету мүмкін емес. Алайда, нақты өмірдегідей, цифрлық кеңістікте де бізді қауіп-қатерлер күтіп тұр. Сынып сағаттарын ұйымдастырушылар алаяқтарды қалай тануға және олардың құрбаны болмауға болатынын түсіндірді.
Алаяқтыққа қалай түспеуге болады?
Сынып сағаттарында студенттерге алаяқтықтың ең көп таралған түрлері туралы айтылды:
• Фишинг: сыртқы түрі түпнұсқадан ерекшеленбейтін жалған сайттарды жасау. Сайт мекенжайына мұқият болыңыз.
• Әлеуметтік инженерия: алаяқтар адамды алдау арқылы жеке ақпаратын ашуға мәжбүрлейді. Есіңізде болсын: банк қызметкерлері сізден ешқашан картаңыздың құпиясөзін сұрамайды.
• Желідегі хабарландырулар: алаяқтар тауарларға өте төмен баға ұсынып, алдын ала төлемді талап етуі мүмкін, содан кейін жоғалып кетеді. Тек тексерілген платформалардан сатып алыңыз.
• «Ақшалай» ұтыс ойындары: мұндай ұтыс ойындарына қатысу ақшаны жоғалтуға немесе деректердің ағып кетуіне әкелуі мүмкін. Тегін ірімшік тек тышқан қақпанында болатынын ұмытпаңыз.
Алаяқтардан қорғану үшін бірнеше қарапайым ережені сақтау қажет:
• Күдікті сілтемелерге өтпеңіз. Әрқашан сайт мекенжайын тексеріңіз.
• Ешкімге жеке деректеріңізді хабарламаңыз. Құпиясөздерді, карта нөмірлерін және SMS-кодтарды жарияламаңыз.
• Күрделі құпиясөздерді пайдаланыңыз. Оларды мезгіл-мезгіл өзгертіп отырыңыз және әртүрлі сайттар үшін бірдей құпиясөзді қолданбаңыз.
• Әлеуметтік желілерде сақ болыңыз. Алаяқтар досыңыздың аккаунтын бұзып, ақша қарызға сұрауы мүмкін. Жақсырақ телефон соғып, оның шынымен де өзі екеніне көз жеткізіңіз.
Мұндай сынып сағаттарын өткізу студенттерге желіде қауіпсіз мінез-құлық дағдыларын қалыптастыруға көмектеседі. Қазіргі әлемде бұл білім жол ережелерін білу сияқты маңызды. Сақ болыңыз және өзіңізді қорғаңыз!
